आचार्य सारथी मुख्यपृष्ठ

दहावीनंतर काय करावे? शाखा व कोर्सेससाठी पालकांचे मार्गदर्शन

दहावीनंतर पाल्यासमोर पाच मुख्य मार्ग आहेत: अकरावी-बारावीत सायन्स, कॉमर्स किंवा आर्ट्स, ३ वर्षांचा पॉलिटेक्निक डिप्लोमा, किंवा ITI ट्रेड.

मित्र काय निवडतात यापेक्षा पाल्याला काय आवडतं आणि काय जमतं यावर योग्य मार्ग ठरतो. प्रत्येक मार्ग मुला-मुलींसाठी सारखाच खुला आहे, आणि बहुतेक मार्गांत पुढे दिशा बदलता येते.

मोफत करिअर चाचणी द्या →

सुमारे ७ मिनिटे · ४३ प्रश्न · निकाल स्क्रीनवर · उत्तरे सेव्ह होत नाहीत

निवड कशी करावी: ४ पायऱ्या

  1. आवडीपासून सुरुवात करा. पाल्याला तासन्‌तास काय करायला आवडतं? मोफत करिअर चाचणी (वरचे बटण) मदत करेल.
  2. महत्त्वाच्या विषयांचे गुण पाहा. सायन्ससाठी गणित व विज्ञान जमायला हवं; गणितासह कॉमर्ससाठी गणित.
  3. प्रत्येक मार्ग कुठे नेतो ते पाहा: पदवी, प्रवेश परीक्षा आणि पहिल्या नोकऱ्या — सगळं खाली दिलं आहे.
  4. खर्च आणि अंतर विचारात घ्या: फी, क्लासेस, आणि चांगलं कॉलेज जवळ आहे का.

दहावीनंतरचे मार्ग

करिअर चाचणीत वापरलेले हेच १३ मार्ग आहेत. सुरुवातीचा पगार हा कोर्स पूर्ण झाल्यावरच्या पहिल्या नोकरीचा आहे, दहावीनंतर लगेचचा नाही.

सायन्स (PCM: फिजिक्स, केमिस्ट्री, गणित)

कुठे नेतो
इंजिनिअरिंग, आर्किटेक्चर, NDA मार्गे संरक्षण दल, मूलभूत विज्ञान (B.Sc), कॉम्प्युटर सायन्स
आधी तपासा
दहावीतील गणित व विज्ञानाचे गुण; अवघड गणिताची तयारी
पुढच्या परीक्षा
MHT CET, JEE Main, NATA, NDA
सुरुवातीचा पगार
बहुतेक कॉलेजांत ₹३–४.५ लाख/वर्ष; नामांकित कॉलेजांत खूप जास्त

सायन्स (PCB: फिजिक्स, केमिस्ट्री, बायोलॉजी)

कुठे नेतो
मेडिकल, डेंटल, नर्सिंग, फार्मसी, फिजिओथेरपी, बायोटेक
आधी तपासा
जीवशास्त्राची खरी आवड; दीर्घ शिक्षणाची तयारी
पुढच्या परीक्षा
NEET, MHT CET (फार्मसी, कृषी), नर्सिंग CET
सुरुवातीचा पगार
इंटर्नशिप ₹१८,०००/महिना; सरकारी वैद्यकीय अधिकारी साधारण ₹८५,०००–१ लाख/महिना

कॉम्प्युटर व IT

कुठे नेतो
B.Tech कॉम्प्युटर सायन्स (PCM मार्गे), BCA किंवा B.Sc कॉम्प्युटर सायन्स, कोडिंग व डेटा
आधी तपासा
गणिताचे गुण; कॉम्प्युटरवर तासन्‌तास काम करायची आवड
पुढच्या परीक्षा
MHT CET, JEE Main, BCA CET
सुरुवातीचा पगार
मोठ्या IT कंपन्यांत ₹३.४–३.६ लाख/वर्ष; चांगलं कौशल्य असल्यास जास्त

गणितासह कॉमर्स

कुठे नेतो
CA, अर्थशास्त्र, फायनान्स, बँकिंग, ॲनालिटिक्स
आधी तपासा
गणिताचे गुण; अकाउंट्स व अर्थशास्त्राची आवड
पुढच्या परीक्षा
CA फाउंडेशन, BBA/BMS CET
सुरुवातीचा पगार
CA झाल्यावर (साधारण ५ वर्षे): ICAI कॅम्पसवर सरासरी साधारण ₹१२.५ लाख/वर्ष; कॅम्पसबाहेर अनेकदा ₹६–८ लाख

गणिताशिवाय कॉमर्स

कुठे नेतो
B.Com, व्यवसाय, बँकिंग, कंपनी सेक्रेटरी
आधी तपासा
पुढे कोणत्या पदवीसाठी बारावीत गणित लागते
पुढच्या परीक्षा
CSEET, BBA/BMS CET
सुरुवातीचा पगार
₹१०,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१.२–३ लाख/वर्ष)

आर्ट्स

कुठे नेतो
कायदा, मानसशास्त्र, स्पर्धा परीक्षा, मीडिया, अध्यापन
आधी तपासा
वाचन-लेखनाचा भार; अर्थशास्त्र करायचं असेल तर गणित
पुढच्या परीक्षा
लॉ CET, CLAT, CUET
सुरुवातीचा पगार
कोर्टात सुरुवातीला ₹८,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१–३ लाख/वर्ष); मोठ्या लॉ फर्ममध्ये खूप जास्त

फाइन आर्ट्स व डिझाइन

कुठे नेतो
चित्रकला, अप्लाइड आर्ट, ॲनिमेशन, प्रॉडक्ट व फॅशन डिझाइन
आधी तपासा
प्रत्यक्ष कामाचा पोर्टफोलिओ; कुटुंबाचा पाठिंबा
पुढच्या परीक्षा
UCEED, NID DAT, NIFT
सुरुवातीचा पगार
₹२.५–४ लाख/वर्ष; नामांकित डिझाइन कॉलेजांत ₹४–७ लाख

पॉलिटेक्निक डिप्लोमा (३ वर्षे)

कुठे नेतो
टेक्निशियन व ज्युनियर इंजिनिअरच्या नोकऱ्या; पुढे थेट B.E./B.Tech दुसऱ्या वर्षात प्रवेश
आधी तपासा
डिप्लोमात गणित व विज्ञान लागतात; शाखेची निवड
पुढच्या परीक्षा
दहावीच्या गुणांवर प्रवेश (DTE महाराष्ट्र)
सुरुवातीचा पगार
₹१२,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१.४–३ लाख/वर्ष) (खासगी); सरकारी ज्युनियर इंजिनिअर पदांवर जास्त

ITI ट्रेड (१–२ वर्षे)

कुठे नेतो
इलेक्ट्रिशियन, फिटर, मेकॅनिक, वेल्डर; अप्रेंटिसशिप
आधी तपासा
कोणता ट्रेड, आणि जवळच्या ITI मध्ये जागा; पुढे पॉलिटेक्निकला जाता येते
पुढच्या परीक्षा
दहावीच्या गुणांवर प्रवेश (DVET महाराष्ट्र)
सुरुवातीचा पगार
₹१२,०००–२०,०००/महिना (≈ ₹१.४–२.४ लाख/वर्ष); अप्रेंटिस मानधन ₹६,८००–१२,३००

कृषी

कुठे नेतो
कृषी विज्ञान, डेअरी, फूड टेक्नॉलॉजी
आधी तपासा
शेती, झाडं किंवा अन्नाची आवड
पुढच्या परीक्षा
MHT CET (बारावीनंतर B.Sc कृषी)
सुरुवातीचा पगार
₹२–५ लाख/वर्ष

सैन्य दल व पोलीस

कुठे नेतो
आर्मी, नेव्ही, एअर फोर्स, पोलीस
आधी तपासा
शारीरिक व वैद्यकीय निकष; NDA मधून नेव्ही व एअर फोर्ससाठी बारावीत फिजिक्स, केमिस्ट्री व गणित आवश्यक
पुढच्या परीक्षा
NDA, अग्निवीर, पोलीस भरती
सुरुवातीचा पगार
अग्निवीर पहिल्या वर्षी ₹३०,०००/महिना; पोलीस शिपाई साधारण ₹३५,०००–४०,०००/महिना (≈ ₹४.२–४.८ लाख/वर्ष); NDA अधिकारी साधारण ₹१–१.३ लाख

खेळ व शारीरिक शिक्षण

कुठे नेतो
कोचिंग, क्रीडा शिक्षक, स्पोर्ट्स सायन्स
आधी तपासा
प्रशिक्षकांचे मूल्यमापन आणि सध्याची खेळाची पातळी
पुढच्या परीक्षा
कॉलेज निवड चाचणी, पुढे B.P.Ed
सुरुवातीचा पगार
खूप बदलतो

उद्योजकता

कुठे नेतो
स्वतःचा व्यवसाय, कोणत्याही शाखेतून
आधी तपासा
कल्पना तपासण्यासाठी एखादा छोटा प्रत्यक्ष प्रयोग
पुढच्या परीक्षा
नाही
सुरुवातीचा पगार
खूप बदलतो

पॉलिटेक्निक डिप्लोमा: प्रमुख शाखा

दहावीच्या गुणांवर DTE महाराष्ट्रमार्फत प्रवेश मिळतो. डिप्लोमा ३ वर्षांचा असतो; त्यानंतर B.E./B.Tech च्या दुसऱ्या वर्षात थेट प्रवेश (डायरेक्ट सेकंड इयर) घेता येतो.

ITI: प्रमुख ट्रेड

दहावीच्या गुणांवर DVET महाराष्ट्रमार्फत प्रवेश मिळतो. बहुतेक ट्रेड १ किंवा २ वर्षांचे असतात, त्यानंतर पगारी अप्रेंटिसशिप.

पालक विचारतात ते प्रश्न

दहावीनंतर सायन्स हाच सगळ्यात सुरक्षित पर्याय आहे का?

प्रत्येक पाल्यासाठी नाही. सायन्समुळे इंजिनिअरिंग व मेडिकलचे दरवाजे खुले राहतात, पण तो अभ्यास कठीण आहे. ज्या पाल्यांना गणित-विज्ञान आवडत नाही, त्यांना कॉमर्स किंवा आर्ट्समध्ये सहसा जास्त यश मिळतं आणि ते आनंदीही राहतात.

पाल्याला पुढे शाखा बदलता येते का?

सायन्समधून कॉमर्स किंवा आर्ट्समध्ये जाणं सहसा शक्य असतं: बारावी सायन्सनंतरही B.Com, BA किंवा BBA घेता येतं. पण कॉमर्स किंवा आर्ट्सनंतर इंजिनिअरिंग किंवा मेडिकलला जाणं साधारणपणे शक्य नसतं.

डिप्लोमा की अकरावी-बारावी?

डिप्लोमा प्रात्यक्षिकावर भर देतो, ३ वर्षांत नोकरीसाठी तयार करतो, आणि इंजिनिअरिंगच्या दुसऱ्या वर्षात थेट प्रवेश देतो. अकरावी-बारावी सायन्समुळे NEET, JEE, MHT CET आणि अधिक पदवी पर्याय खुले राहतात.

निर्णय कधी घ्यावा?

शक्यतो दहावीच्या निकालाआधी. अकरावीची नोंदणी निकालाआधी एप्रिलमध्येही सुरू होऊ शकते; अर्ज निकालानंतर, साधारण मे–जूनमध्ये पूर्ण करावे लागतात. पॉलिटेक्निक प्रवेशही मे–जूनमध्ये होतो.

पाहा: १ मिनिटाचा कौटुंबिक संवाद →

माझ्या मुला/मुलीसाठी पर्याय निवडा

जास्तीत जास्त ३ पर्याय निवडा आणि कुटुंबाला कार्ड पाठवा.

मोफत करिअर चाचणी द्या →

सुमारे ७ मिनिटे · ४३ प्रश्न · निकाल स्क्रीनवर · उत्तरे सेव्ह होत नाहीत

सुरुवातीच्या पगाराबद्दल

पगाराचे आकडे हे कोर्स पूर्ण झाल्यावरच्या पहिल्या नोकरीचे साधारण सुरुवातीचे आकडे आहेत. ते कॉलेज, शहर आणि कौशल्यानुसार बदलतात. स्रोत:

या साइटवर आणखी मदत

अपडेट: १८ नोव्हेंबर २०२६