दहावीनंतर काय करावे? शाखा व कोर्सेससाठी पालकांचे मार्गदर्शन
दहावीनंतर पाल्यासमोर पाच मुख्य मार्ग आहेत: अकरावी-बारावीत सायन्स, कॉमर्स किंवा आर्ट्स, ३ वर्षांचा पॉलिटेक्निक डिप्लोमा, किंवा ITI ट्रेड.
मित्र काय निवडतात यापेक्षा पाल्याला काय आवडतं आणि काय जमतं यावर योग्य मार्ग ठरतो. प्रत्येक मार्ग मुला-मुलींसाठी सारखाच खुला आहे, आणि बहुतेक मार्गांत पुढे दिशा बदलता येते.
सुमारे ७ मिनिटे · ४३ प्रश्न · निकाल स्क्रीनवर · उत्तरे सेव्ह होत नाहीत
निवड कशी करावी: ४ पायऱ्या
- आवडीपासून सुरुवात करा. पाल्याला तासन्तास काय करायला आवडतं? मोफत करिअर चाचणी (वरचे बटण) मदत करेल.
- महत्त्वाच्या विषयांचे गुण पाहा. सायन्ससाठी गणित व विज्ञान जमायला हवं; गणितासह कॉमर्ससाठी गणित.
- प्रत्येक मार्ग कुठे नेतो ते पाहा: पदवी, प्रवेश परीक्षा आणि पहिल्या नोकऱ्या — सगळं खाली दिलं आहे.
- खर्च आणि अंतर विचारात घ्या: फी, क्लासेस, आणि चांगलं कॉलेज जवळ आहे का.
दहावीनंतरचे मार्ग
करिअर चाचणीत वापरलेले हेच १३ मार्ग आहेत. सुरुवातीचा पगार हा कोर्स पूर्ण झाल्यावरच्या पहिल्या नोकरीचा आहे, दहावीनंतर लगेचचा नाही.
सायन्स (PCM: फिजिक्स, केमिस्ट्री, गणित)
- कुठे नेतो
- इंजिनिअरिंग, आर्किटेक्चर, NDA मार्गे संरक्षण दल, मूलभूत विज्ञान (B.Sc), कॉम्प्युटर सायन्स
- आधी तपासा
- दहावीतील गणित व विज्ञानाचे गुण; अवघड गणिताची तयारी
- पुढच्या परीक्षा
- MHT CET, JEE Main, NATA, NDA
- सुरुवातीचा पगार
- बहुतेक कॉलेजांत ₹३–४.५ लाख/वर्ष; नामांकित कॉलेजांत खूप जास्त
सायन्स (PCB: फिजिक्स, केमिस्ट्री, बायोलॉजी)
- कुठे नेतो
- मेडिकल, डेंटल, नर्सिंग, फार्मसी, फिजिओथेरपी, बायोटेक
- आधी तपासा
- जीवशास्त्राची खरी आवड; दीर्घ शिक्षणाची तयारी
- पुढच्या परीक्षा
- NEET, MHT CET (फार्मसी, कृषी), नर्सिंग CET
- सुरुवातीचा पगार
- इंटर्नशिप ₹१८,०००/महिना; सरकारी वैद्यकीय अधिकारी साधारण ₹८५,०००–१ लाख/महिना
कॉम्प्युटर व IT
- कुठे नेतो
- B.Tech कॉम्प्युटर सायन्स (PCM मार्गे), BCA किंवा B.Sc कॉम्प्युटर सायन्स, कोडिंग व डेटा
- आधी तपासा
- गणिताचे गुण; कॉम्प्युटरवर तासन्तास काम करायची आवड
- पुढच्या परीक्षा
- MHT CET, JEE Main, BCA CET
- सुरुवातीचा पगार
- मोठ्या IT कंपन्यांत ₹३.४–३.६ लाख/वर्ष; चांगलं कौशल्य असल्यास जास्त
गणितासह कॉमर्स
- कुठे नेतो
- CA, अर्थशास्त्र, फायनान्स, बँकिंग, ॲनालिटिक्स
- आधी तपासा
- गणिताचे गुण; अकाउंट्स व अर्थशास्त्राची आवड
- पुढच्या परीक्षा
- CA फाउंडेशन, BBA/BMS CET
- सुरुवातीचा पगार
- CA झाल्यावर (साधारण ५ वर्षे): ICAI कॅम्पसवर सरासरी साधारण ₹१२.५ लाख/वर्ष; कॅम्पसबाहेर अनेकदा ₹६–८ लाख
गणिताशिवाय कॉमर्स
- कुठे नेतो
- B.Com, व्यवसाय, बँकिंग, कंपनी सेक्रेटरी
- आधी तपासा
- पुढे कोणत्या पदवीसाठी बारावीत गणित लागते
- पुढच्या परीक्षा
- CSEET, BBA/BMS CET
- सुरुवातीचा पगार
- ₹१०,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१.२–३ लाख/वर्ष)
आर्ट्स
- कुठे नेतो
- कायदा, मानसशास्त्र, स्पर्धा परीक्षा, मीडिया, अध्यापन
- आधी तपासा
- वाचन-लेखनाचा भार; अर्थशास्त्र करायचं असेल तर गणित
- पुढच्या परीक्षा
- लॉ CET, CLAT, CUET
- सुरुवातीचा पगार
- कोर्टात सुरुवातीला ₹८,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१–३ लाख/वर्ष); मोठ्या लॉ फर्ममध्ये खूप जास्त
फाइन आर्ट्स व डिझाइन
- कुठे नेतो
- चित्रकला, अप्लाइड आर्ट, ॲनिमेशन, प्रॉडक्ट व फॅशन डिझाइन
- आधी तपासा
- प्रत्यक्ष कामाचा पोर्टफोलिओ; कुटुंबाचा पाठिंबा
- पुढच्या परीक्षा
- UCEED, NID DAT, NIFT
- सुरुवातीचा पगार
- ₹२.५–४ लाख/वर्ष; नामांकित डिझाइन कॉलेजांत ₹४–७ लाख
पॉलिटेक्निक डिप्लोमा (३ वर्षे)
- कुठे नेतो
- टेक्निशियन व ज्युनियर इंजिनिअरच्या नोकऱ्या; पुढे थेट B.E./B.Tech दुसऱ्या वर्षात प्रवेश
- आधी तपासा
- डिप्लोमात गणित व विज्ञान लागतात; शाखेची निवड
- पुढच्या परीक्षा
- दहावीच्या गुणांवर प्रवेश (DTE महाराष्ट्र)
- सुरुवातीचा पगार
- ₹१२,०००–२५,०००/महिना (≈ ₹१.४–३ लाख/वर्ष) (खासगी); सरकारी ज्युनियर इंजिनिअर पदांवर जास्त
ITI ट्रेड (१–२ वर्षे)
- कुठे नेतो
- इलेक्ट्रिशियन, फिटर, मेकॅनिक, वेल्डर; अप्रेंटिसशिप
- आधी तपासा
- कोणता ट्रेड, आणि जवळच्या ITI मध्ये जागा; पुढे पॉलिटेक्निकला जाता येते
- पुढच्या परीक्षा
- दहावीच्या गुणांवर प्रवेश (DVET महाराष्ट्र)
- सुरुवातीचा पगार
- ₹१२,०००–२०,०००/महिना (≈ ₹१.४–२.४ लाख/वर्ष); अप्रेंटिस मानधन ₹६,८००–१२,३००
कृषी
- कुठे नेतो
- कृषी विज्ञान, डेअरी, फूड टेक्नॉलॉजी
- आधी तपासा
- शेती, झाडं किंवा अन्नाची आवड
- पुढच्या परीक्षा
- MHT CET (बारावीनंतर B.Sc कृषी)
- सुरुवातीचा पगार
- ₹२–५ लाख/वर्ष
सैन्य दल व पोलीस
- कुठे नेतो
- आर्मी, नेव्ही, एअर फोर्स, पोलीस
- आधी तपासा
- शारीरिक व वैद्यकीय निकष; NDA मधून नेव्ही व एअर फोर्ससाठी बारावीत फिजिक्स, केमिस्ट्री व गणित आवश्यक
- पुढच्या परीक्षा
- NDA, अग्निवीर, पोलीस भरती
- सुरुवातीचा पगार
- अग्निवीर पहिल्या वर्षी ₹३०,०००/महिना; पोलीस शिपाई साधारण ₹३५,०००–४०,०००/महिना (≈ ₹४.२–४.८ लाख/वर्ष); NDA अधिकारी साधारण ₹१–१.३ लाख
खेळ व शारीरिक शिक्षण
- कुठे नेतो
- कोचिंग, क्रीडा शिक्षक, स्पोर्ट्स सायन्स
- आधी तपासा
- प्रशिक्षकांचे मूल्यमापन आणि सध्याची खेळाची पातळी
- पुढच्या परीक्षा
- कॉलेज निवड चाचणी, पुढे B.P.Ed
- सुरुवातीचा पगार
- खूप बदलतो
उद्योजकता
- कुठे नेतो
- स्वतःचा व्यवसाय, कोणत्याही शाखेतून
- आधी तपासा
- कल्पना तपासण्यासाठी एखादा छोटा प्रत्यक्ष प्रयोग
- पुढच्या परीक्षा
- नाही
- सुरुवातीचा पगार
- खूप बदलतो
पॉलिटेक्निक डिप्लोमा: प्रमुख शाखा
दहावीच्या गुणांवर DTE महाराष्ट्रमार्फत प्रवेश मिळतो. डिप्लोमा ३ वर्षांचा असतो; त्यानंतर B.E./B.Tech च्या दुसऱ्या वर्षात थेट प्रवेश (डायरेक्ट सेकंड इयर) घेता येतो.
- कॉम्प्युटर इंजिनिअरिंग
- इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी
- आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स व मशीन लर्निंग
- मेकॅनिकल इंजिनिअरिंग
- सिव्हिल इंजिनिअरिंग
- इलेक्ट्रिकल इंजिनिअरिंग
- इलेक्ट्रॉनिक्स व टेलिकम्युनिकेशन
- केमिकल इंजिनिअरिंग
- ऑटोमोबाइल इंजिनिअरिंग
ITI: प्रमुख ट्रेड
दहावीच्या गुणांवर DVET महाराष्ट्रमार्फत प्रवेश मिळतो. बहुतेक ट्रेड १ किंवा २ वर्षांचे असतात, त्यानंतर पगारी अप्रेंटिसशिप.
- इलेक्ट्रिशियन
- फिटर
- वेल्डर
- मेकॅनिक (मोटार व्हेईकल)
- इलेक्ट्रॉनिक्स मेकॅनिक
- कॉम्प्युटर ऑपरेटर अँड प्रोग्रामिंग असिस्टंट (COPA)
- ड्राफ्ट्समन (सिव्हिल किंवा मेकॅनिकल)
- रेफ्रिजरेशन व एअर कंडिशनिंग टेक्निशियन
- प्लंबर
- शिवणकाम (सुईंग टेक्नॉलॉजी)
पालक विचारतात ते प्रश्न
दहावीनंतर सायन्स हाच सगळ्यात सुरक्षित पर्याय आहे का?
प्रत्येक पाल्यासाठी नाही. सायन्समुळे इंजिनिअरिंग व मेडिकलचे दरवाजे खुले राहतात, पण तो अभ्यास कठीण आहे. ज्या पाल्यांना गणित-विज्ञान आवडत नाही, त्यांना कॉमर्स किंवा आर्ट्समध्ये सहसा जास्त यश मिळतं आणि ते आनंदीही राहतात.
पाल्याला पुढे शाखा बदलता येते का?
सायन्समधून कॉमर्स किंवा आर्ट्समध्ये जाणं सहसा शक्य असतं: बारावी सायन्सनंतरही B.Com, BA किंवा BBA घेता येतं. पण कॉमर्स किंवा आर्ट्सनंतर इंजिनिअरिंग किंवा मेडिकलला जाणं साधारणपणे शक्य नसतं.
डिप्लोमा की अकरावी-बारावी?
डिप्लोमा प्रात्यक्षिकावर भर देतो, ३ वर्षांत नोकरीसाठी तयार करतो, आणि इंजिनिअरिंगच्या दुसऱ्या वर्षात थेट प्रवेश देतो. अकरावी-बारावी सायन्समुळे NEET, JEE, MHT CET आणि अधिक पदवी पर्याय खुले राहतात.
निर्णय कधी घ्यावा?
शक्यतो दहावीच्या निकालाआधी. अकरावीची नोंदणी निकालाआधी एप्रिलमध्येही सुरू होऊ शकते; अर्ज निकालानंतर, साधारण मे–जूनमध्ये पूर्ण करावे लागतात. पॉलिटेक्निक प्रवेशही मे–जूनमध्ये होतो.
माझ्या मुला/मुलीसाठी पर्याय निवडा
जास्तीत जास्त ३ पर्याय निवडा आणि कुटुंबाला कार्ड पाठवा.
तुम्ही जास्तीत जास्त ३ पर्याय निवडू शकता.
सुमारे ७ मिनिटे · ४३ प्रश्न · निकाल स्क्रीनवर · उत्तरे सेव्ह होत नाहीत
सुरुवातीच्या पगाराबद्दल
पगाराचे आकडे हे कोर्स पूर्ण झाल्यावरच्या पहिल्या नोकरीचे साधारण सुरुवातीचे आकडे आहेत. ते कॉलेज, शहर आणि कौशल्यानुसार बदलतात. स्रोत:
- ICAI campus placement
- Careers360: NIFT placements
- Dheya: lawyer salary in India
- Avanti Fellows: analysis of NIRF placement data
- Careers360: IT company fresher salaries
- Indeed: ITI fitter jobs
- Medical Dialogues: Maharashtra MBBS intern stipend
- Maharashtra Police: constable pay scale (official document)
- Testbook: Maharashtra PWD junior engineer pay
- Careers360: NIRF agriculture university placements
- Apprenticeship stipend raised to ₹6,800–12,300
- Indian Navy: officers' pay scale
- Public Health Dept. Maharashtra medical officer notice (job portal)
- PIB: Agnipath scheme pay
- Taxscan: ICAI on CA average salary
- Maharashtra minimum wages
या साइटवर आणखी मदत
- पाल्याला कोणत्या परीक्षा देता येतील?
- रँकनुसार कॉलेज कट-ऑफ
- कोर्स खर्च कॅल्क्युलेटर
- इंजिनिअरिंग कॉलेज: फी व कट-ऑफ
- MBBS कॉलेज: फी व रँक
- परदेशात शिक्षण: मार्गदर्शन
- बारावीनंतर काय करावे? सायन्स, कॉमर्स व आर्ट्ससाठी कोर्सेसची यादी
अपडेट: १८ नोव्हेंबर २०२६